مجتبی شریعتی نیاسر

مجتبی شریعتی نیاسر

رئیس کارگروه مطالعات آموزش عالی در دوران کرونا و پساکرونا

چکیده سخنرانی:

آموزه‌های کرونا در اصلاح نظام آموزش عالی
امروز در شرایطی به نیازها و وضعیت آینده آموزش عالی می‌اندیشیم که بیش از ۱۸ ماه تجربه بحران کرونا را پشت سر گذاشته‌ایم. پدیده کرونا به بشریت آموخت که آینده را در شرایط سخت چگونه باید ترسیم نمود و چگونه می‌توان سطح تاب‌آوری دستگاه‌ها و سازمان‌ها را ارتقا بخشید؟
در عصر کرونا میلیاردها نفر در کشورهای مختلف جهان درگیر این ویروس منحوس شدند. کرونا تقریباً فعالیت تمام ارکان جامعه را متأثر ساخته و معادلات سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و … را بر هم زده است. به همین دلیل برای مقابله با بحران، بروز و ظهور تغییرات در همه زمینه‌ها و حوزه‌ها اجتناب ناپذیر شده است. نظام‌های آموزشی و پژوهشی نیز از این قاعده مستثنی نبوده و بنابراین دستخوش دگرگونی شد.
در شرایط کرونا علاوه بر رقم خوردن تهدیدهایی برای کشورها، فرصت‌هایی هم به وجود آمده است. توفیقات کشورها، در گرو درک زودهنگام شرایط، داشتن تحلیل درست از بحران، پیش بینیِ به موقع از نحوه تاب‌آوری و مقاومت در برابر ناملایمات و نیز برنامه‌ریزی صحیح و واقع‌بینانه برای اعمال تغییرات است. در واقع دولت‌ها در آینده و در عصر پساکرونا باید رویکرد جدیدی را در نظام‌های تصمیم‌گیری خود دنبال نمایند.
کرونا به ما آموخت که به گونه دیگری هم می‌توان مدیریت و برنامه‌ریزی نمود. در نظام‌های آموزش عالی هم می‌توان تحول ایجاد کرد، بعضی قوانین و ضوابط دست و پا گیر را می‌توان حذف نمود، برخی هزینه‌ها را می‌توان کاهش داد و در بعضی سیاست‌ها می‌توان بازنگری نمود. در اجرای بعضی مصوباتِ مترقی موجود که مغفول مانده است، می‌توان مانع زدایی کرد و برای ارتقا سطح اثر بخشی نقش علم و عالم در جامعه می‌توان قاطعیت بیشتری نشان داد و بسیاری از موارد دیگر که جملگی آموزه‌های کرونا محسوب می‌شوند. توجه به آموزه‌ها و بهره‌مندی از عبرت‌های کرونا قطعاً رشد و تعالی آموزش عالی را در پی خواهد داشت.
در نظام مدیریتی آینده آموزش عالی باید کانون‌های توجه تصمیم گیران تغییر یابد. از جمله این توجهات می‌توان به مواردی چون نقش حمایتی دولت، تأثیر دیپلماسی علم، اصلاح شاخص‌های ارزیابی در نظام‌های رتبه بندی، توجه ویژه به اقتصاد آموزش عالی و اصلاح سیستم جذب سرمایه، اعمال رویکردهای تحولی در تعاملات بین‌المللی و بالاخره بهره گیری و الگو برداری از اقدامات نوآورانه مراکز پیشرفته جهان اشاره نمود.
گذشته از رویکردهای کلان، لازم است به موضوعات دیگری نظیر اصلاح شیوه‌های آموزش، اولویت بندی رشته‌ها، تقویت زیرساخت‌ها، انتظام بخشی مالی، کوچک سازی ستاد، واگذاری اختیار به دانشگاه‌ها، تمرکز زدایی نظام اجرایی و...... نیز پرداخت.
در این گفتار به ابعاد مختلف موضوع خواهیم پرداخت به امید آنکه با بهره گرفتن از نظرات سایر اندیشمندان بتوانیم به راهکارهای نوین در مدیریت آموزش عالی دست یابیم.