معرفی و تاریخچه

از مرکز انفورماتیک تا معاونت فناوری‌های دیجیتالی دانشگاه تهران

تحولات فناوری اطلاعات و یادگیری الکترونیکی در دانشگاه تهران، حاصل چند دهه توسعه تدریجی زیرساخت‌ها، سامانه‌ها، خدمات الکترونیکی، آموزش‌های نوین و دانش تخصصی در حوزه فناوری است. این مسیر از شکل‌گیری مرکز انفورماتیک دانشگاه تهران در دهه 40 آغاز شد و با توسعه مرکز فناوری اطلاعات، شکل‌گیری و گسترش آموزش‌های الکترونیکی، تغییر ساختاری در سال ۱۳۹۸ و در نهایت تشکیل معاونت فناوری‌های دیجیتالی در سال ۱۴۰۰ ادامه یافت.
________________________________________

۱. تاریخچه مرکز انفورماتیک و مرکز فناوری اطلاعات

مرکز انفورماتیک دانشگاه تهران در سال ۱۳۴۵ به‌عنوان دومین مرکز کامپیوتری ایران فعالیت خود را آغاز کرد. در آن زمان، این مرکز با استفاده از رایانه‌های بزرگ (Mainframe) خدمات پردازشی مورد نیاز دانشگاه را ارائه می‌کرد.
در نخستین سال‌های فعالیت، بخشی از خدمات مرکز در اختیار معاونت آموزشی دانشگاه برای ثبت و پردازش اطلاعات آموزشی دانشجویان قرار داشت. همچنین خدمات رایانه‌ای در حوزه‌های اداری و مالی، از جمله پردازش امور حقوق و دستمزد، و نیز ارائه خدمات محاسباتی به دانشجویان انجام می‌شد.
در آن دوران، دانشجویان برنامه‌های خود را با استفاده از دستگاه‌های پانچ‌کارت آماده کرده و برای پردازش به مرکز تحویل می‌دادند و نتیجه پردازش در زمان دیگری در اختیار آنان قرار می‌گرفت. مرکز همچنین در دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ در پردازش اطلاعات مربوط به آزمون سراسری و همکاری با سازمان سنجش آموزش کشور نقش داشت.
در سال ۱۳۶۹، یک رایانه کوچک‌مقیاس IBM AS/400 به مجموعه تجهیزات مرکز افزوده شد و بخشی از برنامه‌های کاربردی از محیط Mainframe به این سامانه منتقل گردید. در همان دوره، در محل استقرار خدمات دانشجویی در ساختمان هیدرولوژی دانشکده فنی نیز تجهیزات رایانه‌ای و پانچ و یک دستگاه PDP II مورد استفاده قرار می‌گرفت.
از سال ۱۳۷۵ مرکز انفورماتیک دانشگاه تهران با عنوان «مرکز فناوری اطلاعات و فضای مجازی» به فعالیت خود ادامه داد.

مدیران مرکز انفورماتیک

ردیف	نام و نام خانوادگی	سمت	دوره مسئولیت
۱	آقای دکتر محمدعلی علاقه‌بند	رئیس مرکز انفورماتیک	۱۳۴۷
۲	آقای دکتر حسن سیدرضی	رئیس مرکز انفورماتیک	-------
۳	آقای دکتر هوشنگ دزفولیان	رئیس مرکز انفورماتیک	--------
۴	آقای دکتر پرویز جبه‌دار مارالانی	رئیس مرکز انفورماتیک	۱۳۵۵ تا ۱۳۵۷
۵	آقای دکتر محمد رجائیان	رئیس مرکز انفورماتیک	--------
۶	خانم گوهرتاج ارشدمناصب	رئیس مرکز انفورماتیک	۱۳۶۴ تا ۱۳۷۰
۷	آقای دکتر علی معینی	رئیس مرکز انفورماتیک	۱۳۷۰ تا ۱۳۷۱
۸	آقای علی‌محمد پورپاک	رئیس مرکز انفورماتیک	۱۳۷۱ تا ۱۳۷۵

مدیران مرکز فناوری اطلاعات و فضای مجازی

ردیف	نام و نام خانوادگی	سمت	دوره مسئولیت
۱	آقای دکتر رضا فرجی‌دانا	رئیس مرکز فناوری اطلاعات	۱۳۷۵ تا ۱۳۸۱
۲	آقای دکتر علی معینی	رئیس مرکز فناوری اطلاعات	۱۳۸۱/۰۶/۱۰ تا ۱۳۹۰/۰۷/۲۰
۳	آقای دکتر محمد خوانساری	رئیس مرکز فناوری اطلاعات و فضای مجازی	۱۳۹۰/۰۷/۲۰ تا ۱۳۹۳/۰۹/۱۷
۴	آقای دکتر محمودرضا هاشمی	رئیس مرکز فناوری اطلاعات و فضای مجازی	۱۳۹۳/۰۹/۱۷ تا ۱۳۹۸/۰۹/۱۰
۵	آقای دکتر امید فاطمی	رئیس مرکز فناوری اطلاعات و فضای مجازی	۱۳۹۸/۰۹/۱۰ تا ۱۴۰۰/۰۸/۱۰
۶	آقای دکتر محمدرضا مرتضوی	رئیس مرکز فناوری اطلاعات و فضای مجازی	۱۴۰۱ تا کنون

 

۲. تاریخچه مرکز آموزش‌های الکترونیکی و مرکز یادگیری الکترونیکی و مدیریت دانش

دانشگاه تهران از دانشگاه‌های پیشرو کشور در توسعه آموزش‌های الکترونیکی و بهره‌گیری از فناوری اطلاعات در فرایندهای آموزشی است.
در سال ۱۳۸۰، با تصویب هیئت‌رئیسه و هیئت امنای دانشگاه، زمینه شکل‌گیری ساختار مستقل آموزش‌های الکترونیکی فراهم شد و فعالیت‌های اجرایی آن از بهمن‌ماه ۱۳۸۰ آغاز گردید. مرکز آموزش‌های الکترونیکی دانشگاه تهران نیز از سال ۱۳۸۱ فعالیت رسمی خود را آغاز کرد.
هدف از ایجاد این مرکز، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین برای تحول در آموزش دانشگاهی، افزایش دسترسی و انعطاف‌پذیری آموزش، تربیت نیروی متخصص، توسعه دوره‌های الکترونیکی، ارتقای کیفیت آموزش و گسترش همکاری‌های علمی در عرصه آموزش‌های نوین بود.
از مهم‌ترین اهداف و مأموریت‌های این حوزه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
•    تحول در شیوه ارائه آموزش‌های دانشگاهی و دوره‌های علمی و کاربردی با استفاده از آموزش الکترونیکی؛
•    تربیت نیروی انسانی متخصص در حوزه فناوری و آموزش الکترونیکی؛
•    استفاده از فناوری‌های نوین برای فراهم‌کردن آموزش انعطاف‌پذیر و دسترس‌پذیر؛
•    افزایش کمی و کیفی دسترسی به آموزش عالی؛
•    توسعه همکاری‌های علمی و دانشگاهی در حوزه آموزش الکترونیکی؛
•    ایجاد الگوی آموزش الکترونیکی دانشگاه تهران بر مبنای استانداردهای طراحی، تولید، ارائه و ارزیابی؛
•    توسعه کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در فرایندهای آموزشی و پژوهشی دانشگاه.

در ادامه روند توسعه آموزش‌های الکترونیکی در دانشگاه تهران و با گسترش تدریجی فعالیت‌های مرکز در حوزه‌های آموزشی و فناوری، دامنه مأموریت‌های آن نیز توسعه یافت و موضوعاتی همچون توسعه شیوه‌های نوین یادگیری، تولید و مدیریت محتوای آموزشی و مدیریت دانش را دربر گرفت. متناسب با این تغییرات و با گسترش حوزه فعالیت مرکز، عنوان «مرکز آموزش‌های الکترونیکی دانشگاه تهران» به «مرکز یادگیری الکترونیکی و مدیریت دانش» تغییر یافت و این مرکز فعالیت‌های خود را در چارچوب مأموریت‌های جدید و با تمرکز بر توسعه یادگیری و مدیریت دانش در دانشگاه ادامه داد.

مدیران مرکز یادگیری الکترونیکی و مدیریت دانش

ردیف	نام و نام خانوادگی	سمت	دوره مسئولیت
۱	آقای دکتر حسن صالحی فتح‌آبادی	رئیس مرکز آموزش‌های الکترونیکی	مهرماه ۱۳۸۱ – آذرماه ۱۳۸۲
۲	آقای دکتر علی معینی	رئیس مرکز آموزش‌های الکترونیکی	آذرماه ۱۳۸۲ – اردیبهشت ۱۳۸۵
۳	آقای دکتر نادر حقانی	رئیس مرکز آموزش‌های الکترونیکی	اردیبهشت ۱۳۸۵ – آذرماه ۱۳۸۸
۴	آقای دکتر بابک سهرابی	رئیس مرکز آموزش‌های الکترونیکی	آذرماه ۱۳۸۸ – اردیبهشت ۱۳۹۵
۵	آقای دکتر امید فاطمی	رئیس مرکز یادگیری الکترونیکی و مدیریت دانش	۱۳۹۵ – ۱۳۹۸
۶	آقای دکتر بابک سهرابی	رئیس مرکز یادگیری الکترونیکی و مدیریت دانش	۱۴۰۰ – ۱۴۰۳
۷	خانم دکتر نیره افتخار	رئیس مرکز یادگیری الکترونیکی و مدیریت دانش	از اسفند ۱۴۰۳ تا کنون

 

۳. ادغام ساختاری و شکل‌گیری مرکز فناوری‌های دیجیتالی 

در سال ۱۳۹۸، مرکز فناوری اطلاعات و مرکز یادگیری الکترونیکی و مدیریت دانش با یکدیگر ادغام شدند و مرکز فناوری‌های دیجیتالی تشکیل گردید.
این تحول، گامی در جهت همگرایی ظرفیت‌های فناوری اطلاعات، خدمات دیجیتالی، یادگیری الکترونیکی و مدیریت دانش دانشگاه بود و زمینه را برای حرکت به سوی رویکردی یکپارچه‌تر در توسعه فناوری‌های دیجیتالی فراهم کرد.
در این مقطع، دکتر امید فاطمی از سال ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۰ مسئولیت ریاست مرکز فناوری اطلاعات و فضای مجازی دانشگاه تهران را بر عهده داشتند و هم‌زمان، مسئولیت ریاست مرکز آموزش‌های الکترونیکی دانشگاه تهران را نیز تا سال ۱۴۰۰ عهده‌دار بودند.
    
۴. شکوفایی و توسعه فناوری‌های دیجیتالی؛ از مرکز تا معاونت

در سال ۱۴۰۰، با گسترش فعالیت‌های فناوری و نقش آن در بخش‌های مختلف دانشگاه تهران، مرکز فناوری‌های دیجیتالی در ساختار جدید خود در قالب معاونت فناوری‌های دیجیتالی دانشگاه تهران به فعالیت ادامه داد. در این دوره، دکتر بابک سهرابی مسئولیت معاونت فناوری‌های دیجیتالی را بر عهده داشتند.
این تغییر، آغاز مرحله‌ای تازه در مسیر توسعه فناوری دانشگاه بود. توسعه زیرساخت‌ها و سامانه‌های اطلاعاتی، گسترش خدمات الکترونیکی، توسعه یادگیری الکترونیکی و مدیریت دانش و حرکت به سوی دانشگاه دیجیتالی و داده‌محور از مهم‌ترین محورهای این دوره بود و زمینه را برای شکوفایی و گسترش فناوری‌های دیجیتالی در دانشگاه تهران فراهم کرد.
 

معاونین فناوری‌های دیجیتالی

ردیف	نام و نام خانوادگی	سمت	دوره مسئولیت
۱	آقای دکتر بابک سهرابی	معاون فناوری‌های دیجیتالی	آبان ۱۴۰۰ – آبان ۱۴۰۳
۲	آقای دکتر محمد خوانساری	معاون فناوری‌های دیجیتالی	از آبان ۱۴۰۳ تا کنون

 

جمع بندی:

تاریخ فناوری‌های دیجیتالی دانشگاه تهران، مسیری بیش از نیم‌قرن از راه‌اندازی نخستین مرکز رایانه در سال ۱۳۴۵ تا توسعه زیرساخت‌ها، سامانه‌ها و خدمات دیجیتال و حرکت به سوی حکمرانی هوشمند دربرمی‌گیرد.

از آبان ۱۴۰۳ تاکنون، با مسئولیت آقای دکتر محمد خوانساری، توسعه یکپارچه زیرساخت‌ها و سامانه‌ها، گسترش خدمات دیجیتال، توجه به داده و امنیت اطلاعات، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و حرکت به سوی حکمرانی هوشمند، از محورهای اصلی این حوزه بوده است.
این مسیر نشان می‌دهد که فناوری در دانشگاه تهران از یک ابزار پردازش اطلاعات به یکی از ارکان اصلی آموزش، پژوهش، مدیریت و ارائه خدمات دانشگاهی تبدیل شده و همچنان در مسیر تحقق دانشگاه هوشمند و ارتقای خدمات دیجیتال در حال توسعه است.